İSLAM ÖNCESİ DEVLET YÖNETİMİ

A. Göktanrının Hükümdarı donattığı yetkiler:

1)Kut: Hükümdarın sülalesine verdiği yetki

2) Küç(Güç): Hükümdarın sülalesine verdiği askeri donanım.

3)Ulüş (Pan): Hükümdarın sülalesine verdiği ekonomik güç.

B. Hükümdarın Unvan ve sembolleri:

Sembol: Otağ (Çadır), Nevbet (Davul), Tuğ (Sancak), Kemer (Kur), Berge (Kamçı), ordu, ziyafet (toy), kılıç, örgin (taht), yay, kotuz (sorguç)

Unvan: Han, Hakan, Yabgu, İsteber, İlteriş, İdikut, kara, İlig, erkin, tanhu, şanyü

C. İkili Teşkilat:

  • İlk defa Asya Hunları uygulamıştır.

  • Doğu-Batı şeklinde örgütlenmişlerdir.

  • Türk devletlerinin yıkılmasında etkili olmuştur.

 

D. Kurultay (Toy) (Kengeş):

  • Günümüzün Bakanlar Kurulu

  • Yılda iki kez olur

  • Katılan üyelere (hepsine) toygun denir.

  • Toygunlar: Hakan-Hatun Boy beyleri, Hanedan üyeleri, Komutanlar, İleri gelenler.

  • Dini Konularda dahil her konu görüşülür.

  • Hakanın isteği ile töre değiştirilir. Hakan töreye uymazsa görevden alınır yenisi seçilir.

  • Komutan: Peçenekler, ismiyle geçer. (İhtiyarlar Meclisi: Hazarlar)

E. Diğer Devlet Görevleri:

Apa : Sivil Yönetici                 /Aygucı: Vezir                

Ağılığ: Hazine sorumlusu    /Tamgacı: Yazışma işleri    

Tiğin: Hükümdar oğlu        /Şad(inal/atama): Tigin eğitimcisi / Şad: Tigin’in gelişmiş hali Vali

Tuden: Vergi Memuru       /Tutuk:  Askeri Vali

Buyruk: Bakan                  /Erkin: Oğuz Hükümdar

İSLAMİYET ÖNCESİ SOSYAL HAYAT

A. Kavramlar:

Ög: Anne                                 

Kong: Baba                   

Yurt: Halkın kaldığı çadırdır.

 

B. Toplumsal Yapı:

Devlet: İl

Millet: Budun

Boy: Boy

Sülale: Urug

Aile: Oğuş

 

İSLAMİYET ÖNCESİ HUKUK

  • Yazısız hukuk kuralları töredir.

  • Töreler Hakan’ın isteği, kurultayın kararı ile değişir. Değişmez 4 hükmü vardır.

1)Adalet: Konilik, 2)İnsanlık, 3)Eşitlik: Tüzlük, 4)İyilik: Uzluk

  • Mahkeme başkanına Yargan (Yargucı) denir.

  • Hapis cezası 10 günü geçmez idam vardır. (Çünkü yerleşik hayat yok.)

 

İSLAMİYET ÖNCESİ ORDU

  • Metehan ilk düzenli orduyu kurdu. “onlu sistemi” bulmuştur. (On bin kişi: tamen: tümenbaşı)

Not: İslam öncesinde düşman durumunun öğrenilmesi amacıyla gönderilen keşif birliğine “Yelme” denir.

  • Kız, erkek ayrımı yok herkese savunma öğretilir.

İSLAMİYET ÖNCESİ BİLİM

  • Matematik, Tıp, Eczacılık ve astonomi
Takvimler:
1) 12 Hayvanlı = Güneş (Bu zamanda yapıldı)
2) Hicri = Ay
3) Celali = Güneş
4) Kumi = Güneş
5) Miladı = Güneş
 
İSLAMİYET ÖNCESİ SANAT(Eserlerde geometrik simgeler vardır)
- Pozarık Kurgan = İlk halı
- Heykellik, Dokumacılık, Halıcılık, Madencilik, Minyatür, Resim (Firesko)
Essik kurgan = Altın elbiseli adam
- Bozkır sanat anlayışı vardır. (Eserler taşınabilir)
 
İSLAMİYET ÖNCESİ SPOR
- Güneşe (kureş) denirdi, Yaya yarışına (seğirtme), Ayak tapına (tepük) denirdi.
 
İSLAMİYET ÖNCESİ DİNLER
1)Dinler:
- Gök Tanrı
- Maniehizm (Uygarlar)
- Budizm (Türgiş, Uygur)
- Hristiyanlık (Avrupa)
- İslamiyet (Karluk)
- Musevilik
- Samanizma
 
2) İnançlar:
- Doğalar Kültü
- Yer – Su – Gök inancı
- Atalar Kültü
- Tatumizm (on günlük)
 
3) Kavramlar:
- Yuğ = Cenaze Töreni
- Kurgan = Mezar
- Bolbol = Mezar Taşı
- Kam = Dinadamı (baksı)
- Uçmağ = Cennet (Ahiret İnancı)
- Tamu = Cennet (Ahiret İnancı)
- Kült = İnanç
- Eşük = Kefen
 
İSLAMİYET ÖNCESİ EKONOMİ
- Parayı ilk bastıran ve ticaretle ilk defa kullanan Köktürklerdir.
İSLAMİYET ÖNCESİ DESTANLAR
- Dede Korkut Hikayeleri = Oğuz ve Kıpçak savaşımı anlatır. (Akkoyunlu Uzun Hasan yazıya geçirmiştir, Ayrıca Kuran’ı Türkçe’ye çeviren ilk kişi.))
- Alper Tunga = İran savaşı anlatılır (İskitler Sakalar)
- Şu = B.iskender İran seferi anlatılır. (İskitler Sakalar)
- Oğuz Kağan = Meke’nin Hayatı (Asya Hun)
- Atilla (Avrupa Hun)
- Manas = En uzun ve devam eden destan (Kırgızlar)
- Ergenekon = Türk’ün sahneye çıkışı (Kırgızlar)
- Bozkurt = Asena, Dili kız (Köktürk)
- Türeyiş = Hun kökenli uygarlar.(Uygurlar)
- Göç = Kutlu dağ Hikayesi (Uygurlar)
- Şankızı (Bulgarlar)
- Yaratılış (Altay)
 
İSLAMİYET ÖNCESİ YAZILI EDEBİYAT
1) Yenisey Kitabevler: Kırgızlara ait, en eski kitabevidir. Okunamıyor
2) Bugut Yazıları: Köktürklerin en eski yazılarıdır.
3) Orhun Abideleri: Kutluklara ait, Moğolistan’da bulunur. Okunabilen ilk eser.
- Orhun Abideleri V.Tanyukuk, Kultigin ve 3.Kağan adına dikildi.
- Orhunca ve Çincedir.
- Hükümdarın halka, halkın Hükümdara karşı görevleri yazar. (Tüz)
- Çin entrikalarından bahsedilmiştir.
- Siyasetname özelliği vardır.
- Çözülen ilk kelime ‘’Tengri’’dir. (Renik yazı çeşidi vardır) / W.Thomson Çözmüştür.
- Kaplumbağ üzerindedir.
4) Karabalsagun yazıtları ve Sine - Uşi (Moyen- Çur): Uygurlara ait.